Skip to main content


Kapítulo 1: Derechonan fundamental

Kapítulo 1 ta kontené e derechonan fundamental. Por dividí derechonan fundamental den derechonan fundamental klasiko i derechonan fundamental sosial.

Derechonan fundamental klasiko ta brinda siudadanonan prinsipalmente protekshon kontra gobièrnu, manera e derecho di libertat di ekspreshon.

Derechonan fundamental sosial ta imponé tareanan riba gobièrnu pa sòru pa fasilidatnan ku ta nesesario pa funshonamentu sosial di e siudadano, manera e responsabilidat di gobièrnu pa protehá medio ambiente.

Inhoud

1: Tratamentu igwal i prohibishon di diskriminashon

Tur persona na Hulanda ta risibí trato igual den kaso igual. No ta permití diskriminashon a base di religion, konvikshon personal, konvikshon polítiko, rasa, sekso, desabilidat, orientashon seksual ni pa ningun otro motibu.

2: Nashonalidat hulandes; estranhero; ekstradishon; derecho di bandoná pais

  1. Lei ta regla ken ta hulandes.
  2. Lei ta regla atmishon i ekspulshon di estranhero.
  3. Ekstradishon ta tuma lugá solamente a base di tratado. Den lei, ta fiha presepto adishonal tokante ekstradishon.
  4. Tur persona tin derecho di bandoná pais, eksepto den e kasonan determiná den lei.

3: Igualdat den nombramentu na servisio públiko

Tur hulandes por risibí nombramentu den servisio públiko riba base igual.

4: Derecho di voto

Tur hulandes tin derecho igual di elegí e miembronan di e órganonan di representashon general i di ser elegí komo miembro di e órganonan akí, a ménos ku ta trata di un restrikshon òf eksepshon fihá den lei.

5: Derecho di petishon

Tur persona tin derecho di entregá petishon por eskrito na e outoridatnan kompetente.

6: Libertat di religion i di kreensia

  1. Tur persona tin derecho di profesá nan religion òf filosofia di bida den total libertat, sea individualmente òf den komunidat ku otronan, kon tal ku esei sosodé konforme kada ken su responsabilidatnan fihá den lei.
  2. Pa salvaguardá salubridat, na interes di tráfiko i pa kombatí òf prevení disturbio, lei por fiha regla tokante e manera ku ta ehersé e derecho akí pafó di edifisio i lugá privá.

7: Libertat di ekspreshon; prohibishon di sensura

  1. Ningun persona tin mester di pèrmit previo pa publiká su pensamentu- òf sintimentunan den forma imprimí, kon tal ku esei sosodé konforme kada ken su responsabilidatnan fihá den lei.
  2. Lei ta fiha regla pa loke ta konserní radio i televishon. No tin supervishon previo riba kontenido di transmishon via radio ni televishon.
  3. Ningun persona tin mester di pèrmit previo pa publiká su pensamentu- òf sintimentunan via otro medio ku esunnan menshoná den e insisonan anterior, pa motibu di e kontenido, kon tal ku esei sosodé konforme kada ken su responsabilidatnan fihá den lei. Pa salvaguardá moralidat, lei por fiha regla tokante e presentashonnan ku ta aksesibel pa persona menor di diesseis aña.
  4. E insisonan anterior no ta aplikabel na propaganda komersial.

8: Libertat di asosiashon

Ta rekonosé derecho di asosiashon. Na interes di órden públiko, lei por restringí e derecho akí.

9: Libertat di reunishon i di manifestashon

  1. Ta rekonosé e derecho di reunion i di manifestashon, kon tal ku esei sosodé konforme kada ken su responsabilidatnan fihá den lei.
  2. Lei por fiha regla pa salvaguardá salubridat, na interes di tráfiko i pa kombatí òf prevení disturbio.

10: Privasidat

  1. Tur persona tin derecho riba rèspèt di nan privasidat, denter di e límitenan ku lo fiha den òf a base di lei.
  2. Lei ta fiha regla pa protekshon di privasidat en konekshon ku registrashon i suministro di dato personal.
  3. Lei ta fiha regla tokante e derecho ku un persona tin di haña sa ki dato ta registrá tokante su persona, kon ta usa esakinan i ki derecho e tin relashoná ku korekshon di su datonan.

11: Inviolabilidat di kurpa

Tur persona tin derecho riba inviolabilidat di nan kurpa, denter di e límitenan ku lo fiha den òf a base di lei.

12: Derecho di kas

  1. Ta solamente esnan asigná den òf a base di lei tin pèrmit di drenta un kas sin outorisashon di e habitante, i solamente den e kasonan determiná den òf a base di lei.
  2. Pa drenta un kas konforme insiso unu di e artíkulo akí, un persona mester legitimá su mes promé i partisipá pa ki propósito e entrada ta nesesario, a ménos ku ta trata di un eksepshon fihá den lei.
  3. Ta duna e habitante un informe por eskrito di e entrada mas pronto posibel. Si e entrada a sosodé na interes di siguridat nashonal òf di un proseso penal, por posponé dunamentu di e informe, konforme e reglanan ku lo fiha den lei. Den e kasonan ku lo determiná den lei, por keda sin duna e informe si interes di siguridat nashonal ta oponé esei riba un base permanente.

13: Sekreto di karta

  1. Tur persona tin derecho riba rèspèt di sekreto di nan korespondensia i telekomunikashon.
  2. Por restringí e derecho akí ku outorisashon di hues den e kasonan determiná den lei. Ademas, na interes di siguridat nashonal, esnan designá den lei por hasi òf duna nan outorisashon pa hasi esei.

14: Ekspropriashon

  1. Ekspropiashon por tuma lugá solamente na interes general i kontra pago di indemnisashon, garantisá di antemano, i tur lo anterior, konforme e preseptonan ku lo fiha den òf a base di lei.
  2. No ta nesesario pa e indemnisashon ta garantisá di antemano si, den un kaso di emergensia, e ekspropiashon mester sosodé inmediatamente.
  3. Den e kasonan determiná den òf a base di lei, si na interes general, outoridat kompetente destruí un propiedat, pone ku no por us’é mas òf limitá ehersisio di e derecho di propiedat korespondiente, tin derecho riba indemnisashon o kompensashon di daño.

15: Privashon di libertat

  1. Fuera di e kasonan determiná den òf a base di lei, no por priva ningun persona di su libertat.
  2. Un persona ku ser privá di su libertat di otro moda ku no ta pa òrdu di hues por pidi hues dun’é su libertat. Den tal kaso, hues ta skuch’é denter di un plaso ku lo fiha den lei. Si hues konsiderá ku e privashon di libertat ta ilísito, hues ta ordená su libertat inmediato.
  3. Enhuisiamentu di un persona ku a ser privá di su libertat ku e propósito ei ta tuma lugá denter di un plaso rasonabel.
  4. Si a privá un persona di su libertat na un manera lísito, por restringié di ehersé su derechonan fundamental te asina leu ku ehersisio di tal derechonan ta inkompatibel ku e privashon di libertat.

16: Ningun kastigu sin ley; Prinsipio di nulla poena

Ningun echo ta kastigabel a ménos ku ta a base di un disposishon penal previamente fihá den lei.

17: Ius de non evocando; Asignashon di hues pa ley

  1. Ora ta determiná nan derecho- i obligashonnan òf ora ta determiná si un persekushon instituí kontra nan ta fundamentá, tur persona tin derecho di risibí un proseso hustu denter di un plaso rasonabel dilanti di un hues independiente i imparsial.
  2. No por priva ningun persona, kontra su boluntat, di tin akseso na e hues designá na su persona konforme lei.

18: Asistensia hurídiko

  1. Tur persona por laga un otro duna nan asistensia hudisial i den apelashon atministrativo.
  2. Lei ta fiha regla tokante asistensia hurídiko na persona di ménos rekurso.

19: Empleo; posishon hurídiko di trahadónan; trabou

  1. Promoshon di sufisiente empleo ta un asuntu ku ta risibí atenshon di gobièrnu.
  2. Lei ta fiha regla tokante posishon hurídiko di esnan ku ta ehersé labor, nan protekshon laboral i nan derecho di partisipashon.
  3. Ta rekonosé derecho di tur hulandes riba eskoho liber di trabou, sin perhuisio di e limitashonnan fihá den òf a base di lei.

20: Siguridat di eksistensia; prosperidat; seguridat sosial

  1. Garantia di un eksistensia digno pa pueblo i distribushon di bienestar ekonómiko ta asuntu ku ta risibí atenshon di gobièrnu.
  2. Lei ta fiha regla tokante derecho riba siguridat sosial.
  3. Hulandes ku ta biba akí na pais i ku no por satisfasé nan nesesidatnan básiko tin derecho di risibí sosten di gobièrnu. Lo regla e derecho akí den lei.

21: Medio ambiente

Gobièrnu tin atenshon pa habitabilidat di pais i protekshon i mehorashon di e ambiente di bida.

22: Salú públiko; vivienda; desaroyo

  1. Gobièrnu ta tuma medida pa promové salubridat públiko.
  2. Promoshon di sufisiente bibienda ta un asuntu ku ta risibí atenshon di gobièrnu.
  3. Gobièrnu ta krea kondishon pa desaroyo sosial i kultural i pa uso di tempu liber.

23: Enseñansa públiko i spesial

  1. Enseñansa ta un asuntu ku ta risibí atenshon kontinuo di gobièrnu.
  2. Enseñansa ta liber. Esaki ta sin perhuisio di supervishon di parti di gobièrnu i, pa e tiponan di enseñansa indiká den lei, sin perhuisio di e investigashon di e kapasidat i moralidat di esnan ku ta duna enseñansa. Lo regla e aspektonan akí den lei.
  3. Ta regla enseñansa públiko den lei, respetando kada ken su religion òf filosofia di bida.
  4. Den tur munisipio i den tur e entidatnan públiko na kua ta referí den artíkulo 132a, gobièrnu ta ofresé sufisiente enseñansa públiko básiko di formashon general na un kantidat adekuá di skol públiko. Konforme e reglanan ku lo fiha den lei, por permití desviashon for di e disposishon akí, kon tal ku ta duna oportunidat pa risibí tal enseñansa, sea den un skol públiko òf no.
  5. Lei ta regla e eksigensianan enkuanto kalidat di enseñansa finansiá total- o parsialmente for di kaha di gobièrnu. Te asina leu ku ta trata di enseñansa partikular, esei ta sosodé tumando na kuenta e libertat di orientashon.
  6. Pa enseñansa básiko di formashon general, ta regla e eksigensianan akí di tal manera ku e kalidat di enseñansa partikular finansiá totalmente for di kaha di gobièrnu i esun di enseñansa públiko ta keda garantisá na un grado igualmente satisfaktorio. Ta regla esei respetando spesialmente e libertat ku enseñansa partikular tin pa skohe nan medionan di instrukshon i pa nombra dosente.
  7. Enseñansa partikular básiko di formashon general, ku ta kumpli ku e kondishonnan ku lo fiha den lei, ta risibí finansiamentu for di kaha di gobièrnu segun e mesun norma ku ta apliká den kaso di enseñansa públiko. Lei ta fiha e kondishonnan pa otorgá kontribushon for di kaha di gobièrnu na enseñansa partikular di formashon general sekundario i enseñansa superior preparatorio.
  8. Gobièrnu ta informá Staten General anualmente riba situashon di enseñansa.